Posts tonen met het label roman. Alle posts tonen
Posts tonen met het label roman. Alle posts tonen

zondag 12 augustus 2018

The Bookshop, de film of het boek

Als ik genoten heb van een boek, twijfel ik altijd een beetje of ik de film die er daarna van gemaakt is, nog wel wil zien. Tijdens het lezen heb ik mijn eigen beelden gevormd van de hoofdpersonen en hun omgeving. Ik heb ervaren hoe de spanning zich opbouwde, herkende het thema, doorgrondde gaandeweg de karakters van de hoofdrolspelers. 
Maar dan komt de film: hoe strikt volgt de regisseur het verhaal, pakt hij de sfeer? Het minst belangrijk is nog of de hoofdrolspelers uiterlijk lijken op het beeld dat ik van hen had. De spanning is doorgaans ook wat minder, maar dat kan niet anders, als je de plot al kent.

Het is heel moeilijk om te vergelijken. Een goede film laat zien dat een film ook een kunstuiting is, net als een boek, en daardoor niet altijd exact overeen hoeft te komen met het verhaal in het boek. Minstens zo belangrijk is de sfeer die de film oproept, op een manier zoals soms met woorden niet mogelijk is. Met die houding zou je een boekverfilming moeten bekijken. En dan kun je hoogstens zeggen dat de ene verbeelding van het vertelde verhaal je meer aanspreekt dan de andere, zonder er een kwaliteitsoordeel over te geven.

Deze keer was de volgorde anders: door omstandigheden zag ik eerst de film en las ik daarna het boek. En om aan te sluiten bij de opmerking hierboven: de film beviel mij persoonlijk beter dan het boek. Terwijl ze allebei zeer de moeite waard zijn.

Samenvatting 

De boekhandel beginnen was een moedige stap. Het volhouden vergde alles wat ze in zich had. Engeland, jaren '60. Het afgelegen, geïsoleerde kustplaatsje Hardborough wordt continue geteisterd door overstromingen en wateroverlast. Een weduwe van middelbare leeftijd koopt een prachtig historisch pandje midden in de hoofdstraat. Florence heet ze, en ze is vastbesloten een boekwinkel te beginnen, en daar een succes van te maken. Want Hardborough moet toch wel behoefte hebben aan een boekhandel? Wat ze niet weet kan ze leren, en vol goede moed gaat Florence aan de slag. Maar ondanks wilskracht en doorzettingsvermogen heeft Florence geen rekening gehouden met de slangenkuil waarin zij zich begeeft, en waarvan zij, in de tien jaar dat ze in het plaatsje woont, nooit eerder iets heeft gemerkt: het hele dorp heeft namelijk een mening over haar boekhandel... (Uitg. Karmijn).

Eerst de film

Zonder het boek en het verloop van het verhaal te kennen, bekeek ik dus onbevangen de film. Ik was er door geroerd en ik vond het een spannend, af en toe zelfs benauwend, verhaal. De karakters zijn goed uitgewerkt, de acteurs slim gekozen en stuk voor stuk echte talenten, van heel jong tot vrij oud. Dat alles werkte mee om helemaal in het gebeuren op te gaan en er in mee te leven. De doortrapte manier van tegenwerken, het moedige weerstaan ervan, het machteloze vechten tegen de bierkaai. Wie al eens dat gevoel gehad heeft in persoonlijke situaties, zal het des te beter herkennen en aanvoelen.
Natuurlijk is het in een film gemakkelijker om het show don't tell principe toe te passen. Toch is het knap als je je acteurs met een blik, een gebaar of een beweging zoveel kunt laten zeggen. Het is dan natuurlijk ook niet voor niks dat de film in de prijzen is gevallen. 

Daarna het boek 

Een vreemde gewaarwording werd het lezen van het boek: enerzijds waren er situaties en dialogen die ik letterlijk uit de film herkende. Dezelfde zinnen, handelingen, gebeurtenissen tot in de kleinste details. Maar er waren ook opmerkelijke verschillen. Ik miste de spanning een beetje, maar dat kan te maken gehad hebben met het feit dat ik al veel van het verloop van het verhaal wist. Toch was ik een beetje teleurgesteld dat ik enkele van de meest ontroerende en aangrijpende scenes uit de film moest missen en dat het einde van het verhaal in het boek naar mijn idee veel minder sterk was dan wat de filmregisseur ervoor verzon. Zonder spoilers kan ik daar niet meer over zeggen. Daarom zul je zelf moeten gaan kijken als je het boek al las (of andersom natuurlijk).

En? 

Opnieuw moet ik constateren dat we te maken hebben met twee eigenlijk niet goed te vergelijken kunstuitingen. Zeker, de beelden waren indringend en de toevoegingen en veranderingen maakten het verhaal sterker. Maar aan de andere kant bleek het moeilijker de kleurrijke taal en ironische humor van Fitzgerald een plekje te geven. Daar blonk het boek weer in uit.

"De middelbare leeftijd werd bij mensen uit de betere kringen van East Suffolk gekenmerkt door een crisis, waarna de meerderheid aquarellen met landschappen ging schilderen. Dat zou niet zo erg zijn geweest als het slechte schilders waren, maar ze deden het allemaal best goed. Al hun schilderijen leken op elkaar. Ze hingen ingelijst in woonkamers, terwijl aan de andere kant van de ramen het lege, fletse, ongeordende landschap zich naar de transparante hemel uitstrekte. De crisis ging vergezeld van de wens om op een iets ambitieuzere plek dan de parochiezaal te exposeren."

Mijn advies: lees en kijk en oordeel zelf. Denk niet dat je klaar bent met één van beiden. De film draait nog en van het boek is een filmversie verschenen. Naast de ongewijzigde tekst van eerdere drukken bevat deze nieuwe editie acht foto’s uit de film en een filmomslag. 

Ik las de eerste druk: Penelope Fitzgerald - De boekhandel. Elburg, Karmijn, 2015. 140 pg., isbn:978-9492 168 009. (Filmeditie: isbn: 978 9492 168 252).

Penelope Fitzgerald (1916-2000) werd geboren in een zeer Engels, intellectueel en enigszins exentriek milieu. Haar beide grootvaders waren geestelijken in de anglicaanse kerk. Ze was in Oxford een briljant studente; toen al was het haar droom om schrijfster te worden. Maar Penelope zou in haar leven door diepe dalen moeten gaan voordat haar opmerkelijke schrijverscarrière begon. Op haar 58e schreef ze haar eerste boek, een biografie. Op haar 78e haar laatste roman: De Blauwe Bloem. Viermaal drong Penelope door tot de shortlist van de Booker Prize. Eenmaal won ze ook. De Blauwe Bloem won in Amerika de National Book Critics Award en maakte van haar een gefortuneerde vrouw. 

© Jannie Trouwborst, augustus 2018.

vrijdag 6 juli 2018

Een echte Vermeer, de film of het boek?

Doorgaans is er eerst een boek en als dat succes heeft en een regisseur ziet er iets in, dan volgt een film. En dat is ook meestal de volgorde waarin ik er kennis van neem. Met Een echte Vermeer was alles anders. Jan van Mersbergen schreef een roman onder dezelfde titel, gebaseerd op het filmscript. Zijn roman las ik eerst, de recensie lees je HIER. Daarna bekeek ik de film op DVD, geleend via de bibliotheek. Hoewel film en boek beide de moeite waard zijn, kon ik dankzij het boek meer genieten van de film.

De inhoud 

Omdat de film de basis vormde, kan ik in dit geval stellen dat Jan van Mersbergen dicht bij de inhoud gebleven is. Niet alleen omdat je nu eenmaal weinig kunt veranderen aan de feiten. Ook de verhaallijn is nauwkeurig gevolgd, zelfs als er fictie om de hoek komt kijken bij het in beeld brengen van hun beider levens en dat van hen samen.

De vorm

Wie een boek leest, vormt zijn eigen beelden. Dat kan er voor zorgen dat een film soms tegenvalt: de filmbeelden komen dan niet overeen met wat de lezer zich voorstelde. Jan van Mersbergen schrijft beeldend genoeg en daardoor zat er al een film in mijn hoofd. Maar de toegevoegde waarde van de film waren in dit geval o.a. de schilderijen. Een welkome aanvulling voor wie ze niet kent. Maar ook de felheid en bezetenheid van Han van Meegeren komen in de film iets beter uit de verf.
Toch bekroop me bij het zien van de film het gevoel, dat wie het boek nog niet heeft gelezen, bepaalde zaken zal missen. Ze worden wel aangestipt in de film, maar zijn in het boek beter uitgewerkt. Bijvoorbeeld het hele atelier dat ineens beschilderd was met op alle wanden: Ik weet niks, ik ben niks, ik kan niks. De lezer weet al eerder waar dat vandaan komt. In het boek hoort Jólanka van de dood van haar man via de radio nieuwsdienst. In de film hoort de kijker die stem ook, maar kan geen verband leggen met een eventueel verzuimen van het op de hoogte brengen van de echtgenote.
Ook de structuur is wat overzichtelijker. Misschien omdat het perspectief in het boek nadrukkelijk bij Jólanka ligt. Daardoor kon ook de oorlogsperiode nader uitgewerkt worden. Er zijn genoeg flashbacks, maar de chronologie blijft overeind. Het perspectief in het boek is uiteraard niet betrouwbaar, het geeft alleen de versie van Jólanka, maar dat maakt het verhaal des te mysterieuzer.

Conclusie?

Een film en een boek zijn twee totaal verschillende kunstvormen. Lang niet altijd is het mogelijk (of eerlijk) om die twee te vergelijken. Bij de verfilming van Boven is het stil (Gerbrand Bakker) door Nanouk Leopold hield ik mijn hart vast. Maar wat is de kern van het verhaal daarin goed getroffen, op een totaal eigen wijze. Al denk ik dat ook daar degenen die het boek al kenden, er nog meer van genoten. Maar ze zijn allebei zonder meer geslaagd, naast elkaar.
Misschien moet ik hier iets dergelijks concluderen. Een mooie film en een goed geschreven boek dat er nog net iets meer diepgang aan verleent.

**DVD: Een echte Vermeer. Een film van Rudolf van den Berg. (Geleend via de bibliotheek, maar ook te koop via webshops).
**Jan van Mersbergen - Een echte Vermeer. Tiel, Aerial Media Company, 2016. ISBN: 978-94-026-0127-5.

© Jannie Trouwborst, juli 2018.

donderdag 14 juni 2018

Belle van Zuylen, de film of het boek?



Over een belangrijke episode uit het leven van Belle van Zuylen (1740-1805) las ik een boek en zag ik een film. Die laatste beviel me beter, ik zal hieronder uiteenzetten waarom.

De aanleiding

Sommige namen uit de lessen literatuurgeschiedenis op de middelbare school zijn blijven hangen, ook al weet ik weinig meer over de boeken die deze auteurs schreven. Een voorbeeld daarvan is Belle van Zuylen. Om meer over haar te weten te komen heb ik Wikipedia moeten raadplegen (KLIK HIER). 
De indirecte aanleiding daarvoor was de roman: De liefde dus. Roman over Belle van Zuylen geschreven door Joke Hermsen. (Amsterdam: Arbeiderspers, 2008). Ik had al meer boeken van deze schrijfster gelezen waar ik enthousiast over was, zoals Blindgangers (KLIK HIER) en Rivieren keren nooit terug (KLIK HIER) . Tussen haar andere titels vond ik de roman over Belle van Zuylen. Het leek me een prima manier om de kennis over deze historische figuur op te poetsen.

Wie was Belle van Zuylen?
 
Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken was een Nederlandse 18de eeuwse Franstalige schrijfster en componiste. Ze schreef brieven, (zelf)portretten, fabels, novelles, pamfletten, toneelstukken, opera's (libretti en muziek), liederen en klaviersonates.
Ze noemde zich Belle de Zuylen en werd onder die naam later ook in Nederland bekend. Na haar huwelijk werd dat Isabelle de Charrière of ook wel Madame de Charrière.
Belle van Zuylen werd vanwege haar werk in haar eigen tijd zeer gewaardeerd. Haar werk had geen grote oplagen (behalve Caliste, dat in Parijs gedrukt werd). Het werd tijdens haar leven vertaald in het Duits en in het Engels. Sommige werken verschenen eerder in het Duits dan in het Frans.
Na haar dood, na het opnieuw drukken van haar boeken, werd zij herontdekt door de Franse criticus, Sainte-Beuve. Hij publiceerde erover van 1832-1845. Een uitgebreide en gedetailleerde biografie over haar verscheen in 1906 geschreven door de Zwitser Philippe Godet waar hij 20 jaar aan had gewerkt. In 1908 besteedde Marie Loke, de eerste vrouwelijke lector in Nederland in haar oratie aandacht aan Belle van Zuylen. Later in de twintigste eeuw werd zij bekender. Echt bekend in Nederland werd Belle van Zuylen toen Simone Dubois vanaf 1969 over haar schreef. Haar verzameld werk, in het Frans, verscheen tussen 1979 en 1984 bij uitgeverij van Oorschot. Het leven van Belle van Zuylen intrigeerde, zodat er naast het wetenschappelijk werk, ook speculatieve verhalen over haar verschenen. Vooral haar ongelukkige huwelijk en haar vermoedelijke affaires waren, mede dankzij de uitgebreid correspondentie die bewaard is gebleven, een dankbare basis voor geromantiseerde levensverhalen, theater, een hoorspel en een film.

 De roman


De roman van Joke Hermsen die ik las heeft als titel De liefde dus, waarin bekende feiten en fictie vermengd zijn. Het verhaal speelt zich af in de zomer van 1785, een duistere periode uit het leven van Belle, waarover in de archieven weinig te vinden is. De roman is een compilatie van dagboeken, brieven en verzonnen fragmenten, waarin thema’s als vrijheid, verlatenheid, hartstocht en de kracht van een scheppende geest aan de orde komen. 
In Parijs heerst een grimmige sfeer. Onder het hongerende volk groeit de onvrede over de decadente levensstijl van het koningspaar, dat geleidelijk zijn macht begint te verliezen. Aan de vooravond van de Franse Revolutie reist Belle van Zuylen vanuit Zwitserland af naar dat roerige Parijs, op de vlucht voor een onmogelijke liefde. Zij is volwassen en ongelukkig getrouwd met een saaie aristocraat, de minnaar die ze achterlaat nog jong en beloofd aan een andere vrouw.
Het verhaal wordt verteld tegen de achtergrond van de strijd tussen de patriotten en orangisten in Nederland en de naderende Franse Revolutie. De turbulentie op politiek en maatschappelijk gebied en de vernieuwingen die de Verlichting met zich meebrengt lijken samen te komen in Belle van Zuylen. Voor een ontwikkelde, intelligente en multi-getalenteerde vrouw is het in die tijd moeilijk haar overactieve verstand in harmonie te brengen met een sterk ontwikkeld gevoelsleven. Er doorheen geweven is ook nog de ontwikkeling van haar roman Caliste.

Hoewel de roman rijk is aan interessante thema's is het geheel wel erg bespiegelend en er is weinig actie. De historische bijzonderheden zijn interessant en de stijl van Joke Hermsen is mooi, daar kun je aanvankelijk erg van genieten, maar de eindeloze liefdesverdriet bespiegelingen van deze welgestelde en intelligente dame.... het kon mij steeds minder boeien.

De film
 


De film Belle van Zuylen, Madame de Charriére is een film uit 1993, geregisseerd door Digna Sinke (Zonnemaire, 17 oktober 1949), een Nederlands filmmaakster. Na het gymnasium te Utrecht, ging ze naar de Nederlandse Film- en Televisieacademie in Amsterdam. Ze studeerde daar in 1972 af met de korte film Groeten uit Zonnemaire. Sindsdien maakte ze een aantal documentaires en vijf lange speelfilms.

Ik maakte kennis met haar werk via de drie documentaires die ze maakte over het eiland Tiengemeten. Sinds 1997 vormt de Vereniging Natuurmonumenten geheel Tiengemeten om tot natuurgebied. Daarmee werd Tiengemeten het grootste natuurontwikkelingsproject van Nederland. De vaak al generaties lang op Tiengemeten woonachtige boerengezinnen werden hierbij gedwongen hun boerderij op te geven. Omdat Natuurmonumenten in eerste instantie beweerde dat het eiland volledig aan de natuur teruggegeven zou worden en ook afgesloten zou worden voor bezoekers, gingen de meeste boerengezinnen hier uiteindelijk mee akkoord. In mei 2007 verliet de laatste boer het eiland. De overige tien bewoners zijn gebleven. Digna Sinke heeft tien jaar lang alles wat van belang was gefilmd en er zo een bijzonder document van gemaakt (KLIK HIER).

Belle van Zuylen - Madame de Charrière is een Nederlandstalige film: een kostuumdrama gebaseerd op het leven van Isabelle van Tuyll van Serooskerken, beter bekend onder haar pseudoniem Belle van Zuylen. De film geeft acht jaar weer uit het bestaan van deze adellijke schrijfster (1787-1795). Het zijn de jaren rond de Franse Revolutie van 1789 en van haar verhouding met de 27 jaar jongere schrijver Benjamin Constant. Het verhaal begint dus twee jaar na de zomer die Joke Hermsen beschrijft, waarin Belle verdriet had over een andere (verloren) liefde.

Digna Sinke geeft haar eigenzinnige versie op de veelzijdig begaafde Belle van Zuylen, schrijfster, componiste, onafhankelijk denker op het breukvlak van Verlichting en Romantiek. Ook een mengeling van feiten en fictie.
 
Misschien was het de langere periode, de ontwikkeling van de karakters en het verloop van het verhaal die het tot een boeiender geheel maakten. Misschien waren het ook de prachtige opnames, de kostuums of de knappe prestaties van de acteurs. Hoe dan ook: de film beviel me beter.



Helemaal reeël is de vergelijking natuurlijk niet, niet alleen omdat de beide dames (Hermsen en Sinke) een andere periode tot uitgangspunt namen. Ze gaven ook een eigen invulling aan de persoon van Belle van Zuylen, waarover lang niet alles bekend is. Dat maakt de Belle van Hermsen tot een geheel ander personage dan die van Sinke. Maar als het over beleving gaat, dan kon ik mij beter inleven in de Belle van Zuylen van Sinke.
 
De film won in 1994 de Grote Prijs op het 43e Internationale Filmfestival van Mannheim-Heidelberg voor de beste speelfilm van minimaal 70 minuten lengte. Op de Nederlandse Filmdagen 1993 kreeg het Gouden Kalf-nominaties voor Beste Film, Beste Regie en Beste Actrice. 
Tot de acteurs behoorden onder andere: Will van Kralingen (Belle), Laus Steenbeeke (Benjamin Constant), Kees Hulst (ofwel "Hendrik Groen", als Charrière haar echtgenoot), Kitty Courbois en Gijs Scholten van Aschat.
 
Een interview met Digna Sinke over deze film vind je in de Filmkrant.
 
Zelf oordelen?
 
Zowel het boek als de film (op DVD) zijn te leen bij bibliotheek en nog te koop in respectievelijk de boekwinkel en via internet (voor heel verschillende prijzen!) Nieuw en tweedehands. Ik leende beide bij de bieb.
 
Wie meer van Belle wil weten (en dan voornamelijk de feiten) zou de biografie Zonder vaandel geschreven door Simone Dubois kunnen lezen. Ik neem mij voor in elk geval nog eens een (uit het Frans vertaald) werk van haarzelf te lezen.
Het Literatuurmuseum in Den Haag heeft ook nog het nodige in huis (KLIK HIER).

© Jannie Trouwborst, juni 2018.

woensdag 17 mei 2017

Boekverfilming: Dubbelspel van Frank Arion

In 2006 deelde de Openbare Bibliotheek voor de eerste maal een gratis boek uit in het kader van Nederland Leest. Dat was Dubbelspel van de Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion. Natuurlijk haalde ik het boek op en wilde ik graag het uitverkoren verhaal lezen. Maar ik vond het moeilijk me in te leven in het verhaal. Het speelde zich af in een wereld die ik me moeilijk kon voorstellen en de hoofdpersonen behoorden tot een cultuur waar ik niet genoeg van af wist om de impact van de gebeurtenissen en de onderlinge verhoudingen goed te kunnen begrijpen. En hoewel anderen er lovend over spraken, stelde het mij teleur.


Enkele weken geleden was hier het Filmfestival Zeeuws-Vlaanderen. Er waren weer heel wat verrassende films te zien, ook boekverfilmingen. Want het festival is gelinkt aan het jaarlijkse Film by the Sea (in september in Vlissingen) waar vrijwel uitsluitend boekverfilmingen te zien zijn. In april zijn er voorpremières in Terneuzen. Enkele jaren geleden was dat Boven is het stil van Nanouk Leopold naar een boek van Gerbrand Bakker. Dit jaar was dat dus Dubbelspel van Frank Arion.

Synopsis
Na een afwezigheid van tientallen jaren keert de in Europa succesvolle dokter Ostrik Fiel terug naar zijn geboorteplaats Curaçao. Het bezoek herinnert hem aan veertig jaar eerder, toen een ogenschijnlijk onschuldig dominospel dramatische gevolgen had voor alle betrokkenen: ambitieuze, kleurrijke mannen en hun wilskrachtige echtgenotes die een leven op probeerden te bouwen op het zinderende eiland, te midden van verbroken tradities, intriges en pijnlijk verraad. Gebaseerd op de gelijknamige roman van Frank Martinus Arion. 

Het spreekt vanzelf dat ik graag wilde ervaren of de film me misschien wel kon raken. En dat was het geval: ik was er enorm van onder de indruk, heb er volop van genoten en ga met deze beelden in mijn hoofd het boek nog eens lezen. En het werd me ook duidelijk wat ik gemist had bij het lezen.
Ik weet niet hoe dat bij anderen is, maar als ik lees dan ontwikkelt zich als vanzelf een film in mijn hoofd: ik heb een beeld van de omgeving, van de personen, zie de gebeurtenissen voor me. En daarom vallen films na het lezen soms tegen: ze stroken niet met de beelden in mijn hoofd. Dat botst.

De natuurbeelden, de acteurs, de regie en de vorm waarin het verhaal gegoten is: alles speelt een rol in deze prachtige film. Curaçao vormt een geweldig decor, de acteurs spelen hun rol voortreffelijk, de regisseur heeft er iets heel bijzonders van gemaakt. Niet eerder zag ik een film die een verhaal van kort geleden verbeeldt en waarin uitsluitend niet-blanken een rol spelen. De rolverdeling zorgde er voor dat ook de verschillen tussen de Curaçaose bevolkingsgroepen duidelijk werden en hun onderlinge verhoudingen. Zelfs de grote cultuurverschillen die er bestaan tussen ons en de Antilliaanse bevolking worden zo naturel in beeld gebracht, dat je het verloop van het verhaal als volkomen vanzelfsprekend ervaart.

Hella Haasse schreef aan het einde van haar lofrede bij de Nederland Leest uitgave:
"Dubbelspel is een voorbeeld van wat herlezen teweeg kan brengen. Dertig jaar geleden gold de roman dadelijk als verrassend: informatief en vol mensenkennis, humor en inzicht, geschreven in een soepel, beeldend Nederlands, verrijkt met elementen uit de Caraïbische cultuur. Bij herlezing blijkt het boek dubbel interessant. Het geeft reliëf aan wat wij in de loop der jaren wisten of dachten te weten over Curaçao. Het maakt duidelijk hoe weinig wij hebben begrepen van dat gebied en de mensen die er leven."

Vooral met betrekking tot dat laatste voegt deze film er nog een extra dimensie aan toe.

Vanaf 25 mei draait de film in de Nederlandse bioscopen. Het is een echte aanrader. Of je het boek nu wel of niet gelezen hebt en of je dat wel of niet goed vond. De trailer kun je hier bekijken: DUBBELSPEL 

Kijk ook eens hier: http://literatuurmuseum.nl/artikelen/dubbelspel-is-niet-wit-te-maken. Interessant artikel! 

© Jannie Trouwborst, mei 2017.